İçeriğe geç
Dövüş sporları · Spor dalı

Judo nedir?

ju·do isim Japonca judo

Yazan: Editör ekibiSon güncelleme: Okuma: yaklaşık 6 dakika

Tatami parçası üzerinde katlanmış beyaz judo kıyafeti ile yanında spiral şeklinde sarılmış mavi kuşak, üstte kesik çizgili kavisli ok.
Temsili çizim.

Kısa tanım

Judo, Kano Jigoro'nun 1882'de Japon jujutsusundan geliştirdiği bir dövüş sporu ve eğitim yöntemidir. Sporcular rakibini sırtının üzerine fırlatmaya ya da yerde tutuş, boğma veya kol kilidiyle kontrol etmeye çalışır; yarışmadaki en yüksek puan ippon'dur. Judo 1964'ten beri olimpik spordur ve uluslararası kurallarını Uluslararası Judo Federasyonu (IJF) belirler.

İçindekiler
  1. Judo sözcüğü ne anlama gelir?
  2. Judoyu kim, ne zaman kurdu?
  3. Judonun temel ilkeleri nelerdir?
  4. Judoda hangi teknikler vardır?
  5. Bir judo maçı nasıl oynanır?
  6. Judoda puanlar nasıl verilir?
  7. Judoda shido ve hansoku-make nedir?
  8. Judoda altın skor (golden score) nedir?
  9. Judoda sıkletler nelerdir?
  10. Kaynakça

Judo sözcüğü ne anlama gelir?

Judo, Japonca bir addır. Kodokan’ın anlatımına göre Kano Jigoro, kurduğu sistemin yalnız bir teknik bütünü değil, kişinin kendini geliştirmesine yönelik ilkeler bütünü olduğunu göstermek için “ju-jutsu” sözcüğündeki jutsu (teknik) ekini do (yol) ekiyle değiştirdi ve sanatına judo adını verdi. Kano’nun açtığı çalışma salonunun adı olan Kodokan ise “yolu öğreten yer” anlamına gelir.[1]

Jujutsu, Japon orta çağı savaşçılarının uyguladığı silahsız dövüş yöntemlerinin genel adıdır. IJF hakemlik kuralları, judoyu jujutsudan türeyen dövüş sanatları arasında rakibi tutmanın (kavramanın) zorunlu olduğu tek dal olarak tanımlar.[4]

Judoyu kim, ne zaman kurdu?

Judoyu Kano Jigoro kurdu. Kodokan’ın tarihçe sayfasına göre Kano, gençliğinde zayıf bedenini güçlendirmek için jujutsuya başladı; Tenjin Shinyo-ryu ve Kito-ryu okullarında çalıştı, başka dövüş biçimlerini de inceledi ve bunların iyi gördüğü yönlerini kendi fikirleriyle birleştirerek yeni bir teknik sistem kurdu.[1] Aynı sayfada aktarılan IJF tüzüğü girişine göre judo 1882’de Kano Jigoro tarafından yaratıldı.[1]

Kano, Tokyo Yüksek Öğretmen Okulu müdürü olarak beden eğitimi öğretmeni yetiştiren bir bölüm kurdu ve 1909’da Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin ilk Asyalı üyesi oldu. Judo, uluslararası çatışma nedeniyle iptal edilen 1940 Tokyo Olimpiyatları’nda gösteri sporu olarak belirlenmişti; 1964’te resmi olimpik spor oldu.[1] Kodokan, IJF’nin 2020 itibarıyla yaklaşık 204 ülke ve bölgeden temsilci barındırdığını belirtir.[1]

Judonun temel ilkeleri nelerdir?

Kodokan’a göre Kano, jujutsunun “gücü esneklikle yenmek” ilkesini “bedensel ve zihinsel enerjinin en verimli kullanımı” ilkesine dönüştürdü. Antrenmanın amacını da “kendisi ve başkaları için karşılıklı refah” olarak koydu.[1] Kodokan’ın aktardığı Kano sözlerinde bu ilkeler seiryoku-zenyo (enerjinin en verimli kullanımı) ve jita-kyoei (karşılıklı yarar) adlarıyla geçer.[2]

Tekniğin işleyişi de bu ilkeye bağlanır. Kodokan’ın tanımıyla tsukuri, rakibin duruşunu ya da dengesini bozmak (kuzushi) ve saldırıya hazır konuma geçmektir; rakibin dengesi bozulduktan sonra tekniği uygulamaya kake denir.[2] IJF hakemlik kurallarının giriş bölümü de judonun puan biriktirme mücadelesi olmadığını, tek amacının ippon olduğunu vurgular.[4]

Judoda hangi teknikler vardır?

Kodokan teknikleri iki ana gruba ayırır: rakibi fırlatma teknikleri (nage-waza) ve yerde kontrol teknikleri (katame-waza). 9 Kasım 2026 itibarıyla Kodokan’ın teknik listesinde 68 fırlatma ve 32 kontrol tekniği yer alır.[3] IJF kurallarına göre ippon verilebilmesi için uygulanan tekniğin Kodokan’ın sınıflandırdığı tekniklerden ya da tanınmış bir varyasyonundan olması gerekir (madde 14); yerde tutuş da ancak Kodokan’ın sınıflandırdığı bir osaekomi-waza ile sayılır (madde 17).[4]

Kodokan teknik grupları (9 Kasım 2026 itibarıyla)[3]
Ana grupAlt grupAçıklamaTeknik sayısı
Nage-waza (fırlatma)Te-wazaEl teknikleri16
Koshi-wazaKalça teknikleri10
Ashi-wazaAyak ve bacak teknikleri21
Ma-sutemi-wazaSırt üstü düşerek yapılan teknikler5
Yoko-sutemi-wazaYana düşerek yapılan teknikler16
Katame-waza (kontrol)Osaekomi-wazaYerde tutuş teknikleri10
Shime-wazaBoğma teknikleri12
Kansetsu-wazaEklem (kol kilidi) teknikleri10

Türkçe açıklamalar alt grup adlarının karşılığıdır; teknik adları uluslararası yarışmalarda Japonca kullanılır. Bazı teknikler yarışmada yasaktır: IJF kurallarına göre başını tatamiye daldırarak yapılan fırlatmalar tehlikeli teknik sayılır (madde 18.2.1); kawazu-gake, kani-basami, do-jime ve ashi-garami ise judo ruhuna aykırı hareketler arasında sayılır (madde 18.2.2). İkisinin de cezası hansoku-make’tir.[4]

Bir judo maçı nasıl oynanır?

Maç, tatami denen 1 m x 2 m x 5 cm ölçülerindeki minderlerle kaplı alanda oynanır. IJF Spor ve Organizasyon Kurallarına göre IJF etkinliklerinde müsabaka alanı en az 8 m x 8 m, en çok 10 m x 10 m’dir; çevresinde en az 3 metrelik güvenlik alanı bulunur (madde 8.7). Kura listesinde üstte yazılan sporcu beyaz, altta yazılan mavi judogi giyer.[5]

IJF yarışmalarında büyükler, 21 yaş altı gençler ve 18 yaş altı ümitlerde maç süresi 4 dakika gerçek maç süresidir; her sporcunun iki maç arasında 10 dakika dinlenme hakkı vardır (madde 6).[4] Hakem maçı “Hajime!” (Başla!) ile başlatır, “Mate!” (Bekle!) ile geçici olarak durdurur ve “Sore-made!” (Bitti!) ile bitirir (madde 9, 11 ve 13).[4] Mücadele ayakta (tachi-waza) ve yerde (ne-waza) sürer; ayaktan yere geçiş kurallarda ayrıca düzenlenmiştir (madde 10).[4]

Judoda puanlar nasıl verilir?

Bu madde, 9 Kasım 2026 itibarıyla IJF’nin belge sayfasında yayımlanan güncel hakemlik kurallarına (21 Ocak 2026 sürümü) dayanır. Bu sürümde üç teknik puan vardır: ippon, waza-ari ve yuko. Ceza hiçbir zaman puana karşılık gelmez (madde 13).[4]

Puanlama bilgi kutusu: IJF hakemlik kuralları, 21 Ocak 2026 sürümü
KararNe zaman verilirSonucu
IpponRakibi hız, güç ve ustalıkla sırtının üzerine fırlatmak; yerde 20 saniye tutuş; rakibin eliyle ya da ayağıyla en az iki kez vurarak ya da “Maitta!” diyerek pes etmesi (madde 14, 7)[4]Maçı hemen bitirir[4]
Waza-ariİpponun dört ölçütü tam karşılanmadığında; omuz ekseninde 90 dereceyi geçen ama sırt üstü olmayan iniş; yerde 10–19 saniye tutuş (madde 15, 7)[4]İkinci waza-ari ippon sayılır (waza-ari-awasete-ippon, madde 16)[4]
YukoYan iniş, üst sırt, boyun ya da kalça üzerine iniş gibi daha sınırlı inişler; yerde 5–9 saniye tutuş (madde 15, 7)[4]Yuko’lar ayrı ayrı sayılır ama toplanıp waza-ari etmez[4]
ShidoHafif ihlal: pasif kalmak, kurala aykırı tutuş ya da hareket, düzensiz kıyafet (madde 18.1)[4]Puan değildir; üçüncü shido hansoku-make olur[4]
Hansoku-makeAğır ihlal ya da üçüncü shido; doğrudan ya da dolaylı olabilir (madde 18.2)[4]Sporcu diskalifiye olur, rakip ippon ile kazanır[4]

Ippon için kuralın saydığı dört ölçüt hız, güç, sırt üstü iniş ve inişin sonuna kadar ustalıkla kontrol edilmesidir. Fırlatılan sporcu bilerek köprü kurarsa (baş ve bir ya da iki ayak tatamiye değerse) bu da ippon sayılır; kural bunu boyun omurgasını korumak için koyar (madde 14).[4] Yerde ippon, tutuş, boğma ya da eklem tekniği nedeniyle rakibin bilincini kaybetmesiyle de gelir.[4]

Judoda shido ve hansoku-make nedir?

Shido, hafif ihlallere verilen cezadır. Pasif kalmak, kurala aykırı ama tehlikeli sayılmayan bir hareket, düzensiz kıyafet ya da saç shido nedenidir. İlk iki shido uyarı niteliğindedir; üçüncüsü hansoku-make’tir. Shido rakibe puan kazandırmaz ve maç tek ya da biriken shido’yla, hansoku-make’e ulaşılmadıkça kazanılamaz (madde 18 ve 18.1).[4]

Hansoku-make, diskalifiye cezasıdır ve iki biçimde gelir: üç shido’nun birikmesiyle (dolaylı) ya da tek bir ağır ihlalle (doğrudan). Her iki durumda rakip maçı ippon ile kazanır. Tehlikeli teknik nedeniyle verilen hansoku-make’ten sonra sporcu yarışmanın kalanına devam edebilir; judo ruhuna aykırı hareket nedeniyle verilende devam edemez (madde 18.2, 18.2.1, 18.2.2).[4]

Judoda altın skor (golden score) nedir?

Normal süre bittiğinde iki sporcunun da teknik puanı yoksa ya da teknik puanlar eşitse maç, kaç shido verildiğine bakılmaksızın altın skorla sürer. Altın skorun süre sınırı yoktur; normal süredeki puanlar ve shido’lar korunur. İlk teknik puan (yuko, waza-ari ya da ippon), hansoku-make ya da kiken-gachi (rakibin devam edememesi) maçı bitirir. Altın skorda başlayan bir tutuş 5 saniyeyi bulduğunda yuko verilir ve maç sona erer (madde 13).[4]

Judoda sıkletler nelerdir?

IJF bireysel yarışmalarda büyükler ve gençler için kadınlarda ve erkeklerde yedişer sıklet ile ağırlık sınırı olmayan açık kategori kullanır (madde 2.2.1).[5] 2028 Los Angeles Olimpiyatları’nın IJF eleme sistemi aynı yedişer sıkleti bireysel olimpik yarışma olarak sayar; bunlara bir karma takım yarışması eklenir.[6]

IJF sıkletleri, büyükler ve gençler (SOR, 14 Ağustos 2026 sürümü)[5]; LA28 olimpik programı[6]
IJF adıKadınErkekLA28 bireysel olimpik yarışma
Extra-lightweight-48 kg (48,0 kg ve altı)-60 kg (60,0 kg ve altı)Evet
Half-lightweight-52 kg (48,0 kg üstü – 52,0 kg)-66 kg (60,0 kg üstü – 66,0 kg)Evet
Lightweight-57 kg (52,0 kg üstü – 57,0 kg)-73 kg (66,0 kg üstü – 73,0 kg)Evet
Half-middleweight-63 kg (57,0 kg üstü – 63,0 kg)-81 kg (73,0 kg üstü – 81,0 kg)Evet
Middleweight-70 kg (63,0 kg üstü – 70,0 kg)-90 kg (81,0 kg üstü – 90,0 kg)Evet
Half-heavyweight-78 kg (70,0 kg üstü – 78,0 kg)-100 kg (90,0 kg üstü – 100,0 kg)Evet
Heavyweight+78 kg (78,0 kg üstü)+100 kg (100,0 kg üstü)Evet
Open-weight (açık)Ağırlık sınırı yokAğırlık sınırı yokHayır

18 yaş altı ümitlerde sıkletler farklıdır: kadınlarda -40 kg’dan +70 kg’a, erkeklerde -50 kg’dan +90 kg’a uzanan sekizer kategori vardır.[5] LA28 karma takım yarışmasında kadınlardan -57 kg, -70 kg ve +70 kg, erkeklerden -73 kg, -90 kg ve +90 kg kategorilerinde birer sporcu yer alır; takımlar bireysel yarışmaya katılmaya hak kazanmış sporculardan kurulur.[6]

Kaynakça

  1. Kodokan Judo Institute. History of Kodokan Judo. kodokanjudoinstitute.org. Web sayfası. Erişim: 9 Kasım 2026.
  2. Kodokan Judo Institute. The Purpose of Judo ve What is “Seiryoku-Zenyo”?. kodokanjudoinstitute.org, kodokanjudoinstitute.org. Web sayfaları. Erişim: 9 Kasım 2026.
  3. Kodokan Judo Institute. Names of Judo Techniques. kodokanjudoinstitute.org. Web sayfası. Erişim: 9 Kasım 2026.
  4. International Judo Federation (IJF). IJF SOR Refereeing Rules, 21 Ocak 2026 sürümü. Giriş (D1.1), madde 6, 7, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 18. ijf.org belgeleri. PDF. Erişim: 9 Kasım 2026.
  5. International Judo Federation (IJF). Sport and Organisation Rules (SOR), 14 Ağustos 2026 sürümü. Madde 2.2.1, 8.7 ve kura düzeni. ijf.org belgeleri. PDF. Erişim: 9 Kasım 2026.
  6. International Judo Federation (IJF). Qualification System – Games of the XXXIV Olympiad – LA28, Judo, 12 Mayıs 2026 sürümü. Bölüm A. ijf.org belgeleri. PDF. Erişim: 9 Kasım 2026.

Bu madde hakkında

Editör ekibi tarafından hazırlandı. İlk yayın , son güncelleme .

Sürüm notları
  1. İlk sürüm: Kodokan tarihçe ve teknik listesi, IJF hakemlik kuralları (21 Ocak 2026), IJF SOR (14 Ağustos 2026) ve LA28 eleme sistemine göre tanım.

Bu maddede hata ya da eksik mi gördünüz? Düzeltme bildirin.