İçeriğe geç
Voleybol · Oyuncu rolü

Voleybolda pozisyonlar nelerdir?

po·zis·yon isim

Yazan: Editör ekibiSon güncelleme: Okuma: yaklaşık 4 dakika

Voleybol sahasının üstten çizimi: 18x9 metrelik saha, orta çizginin üzerinde file ve orta çizgiden 3 metre uzaklıkta hücum çizgileri; sol yarı sahada altı oyuncu yeri ve oyuncuların saat yönünde dönüşünü gösteren tek yönlü ok
Temsili çizim.

Kısa tanım

Voleybolda pozisyon iki anlama gelir. FIVB'nin 2025-2028 kuralları yalnız sahadaki altı yeri (1–6 numaralı pozisyonlar) ve liberoyu tanımlar. Takımın görev dağılımını ise mevkiler belirler: pasör, pasör çaprazı, iki orta oyuncu, iki smaçör (köşe oyuncusu) ve libero. Mevki adları kuralda değil, FIVB ve TVF antrenör yayınlarında geçer.

İçindekiler
  1. Voleybolda pozisyon ile mevki aynı şey mi?
  2. Voleybolda hangi mevkiler var, her biri sahada ne yapar?
  3. Pasör ile pasör çaprazı neden aynı bölgeyi kullanır?
  4. Mevkiler 1–6 numaralı pozisyonlara nasıl dağılır?
  5. Kaynakça

Voleybolda pozisyon ile mevki aynı şey mi?

Hayır. FIVB Resmi Voleybol Kuralları 2025-2028 itibarıyla kural metni oyuncuları yalnız sahadaki yerlerine göre adlandırır. Kural 7.4.1 oyuncuların altı pozisyonunu numaralandırır; numaralar arka-sağdan başlayıp saat yönünün tersine artar: ön hatta soldan sağa 4, 3, 2; arka hatta 5, 6, 1.[1][2] Kural metninde adıyla tanımlanan tek uzman oyuncu, “özel savunma oyuncusu” olarak belirlenen liberodur (Kural 19.1.1).[1]

Pasör, pasör çaprazı, orta oyuncu ve smaçör kural metninde mevki adı olarak geçmez (TVF çevirisinin şemalarındaki “orta oyuncu” yalnız aynı hattaki orta yeri anlatır); bunlar antrenörün oyuncuya verdiği görevin adıdır. Türkiye Voleybol Federasyonu’nun (TVF) antrenör eğitimi materyali, sporcuların “görev ve fiziksel/fizyolojik ihtiyaçlarına göre beş mevkide” görev aldığını yazar ve hangi adayın hangi mevkiye yönlendirileceğine antrenörün karar verdiğini belirtir.[4] FIVB’nin antrenörlere yönelik Top Volley kılavuzu da üst düzey takımı bir pasör, pasörün çaprazında oynayan bir karşı oyuncu, arka hatta liberoyla değiştirilen iki orta oyuncu ve iki karşılayıcı-hücumcudan (smaçör) oluşan bir düzen olarak tarif eder.[3]

Voleybolda hangi mevkiler var, her biri sahada ne yapar?

Aşağıdaki çizelgede görev ve bölge bilgisi TVF ve FIVB antrenör yayınlarından, sınır sütunu ise kural metninden alınmıştır.

Voleybolda beş mevki: görev, sayı, kullandığı bölge ve kuraldaki sınır
MevkiDiğer adlarıSahadaki ana göreviYaygın düzende sayıServisten sonra kullandığı bölgeKuraldaki sınır
PasörOyun kurucu[4]Pas dağıtımını organize eder, hücumu yönetir; blok, servis ve savunma da yapar[3][4]1[3]Arka hatta 1, ön hatta 2[4]Mevkiye özel madde yok; arka hattayken blok yapamaz (14.6.2) ve ön bölgeden, file üst kenarının tamamen üzerindeki topu karşıya gönderemez (13.1.1, 13.3.3)[1]
Pasör çaprazıDiyagonal, karşı oyuncu[4]Ön ve arka hattan hücum ve blok; servis ve savunma da yapar[4]. Yüksek topları ve son çare olarak verilen topları kullanır[3]1, pasörün çaprazında[3]Arka hatta 1, ön hatta 2[4]Mevkiye özel madde yok; arka hattayken hücum 13.2.2 ve 13.2.3 şartlarına bağlı, blok yapamaz (14.6.2)[1]
Orta oyuncuOrta blokçu, 1. tempo[4]Blok ve hızlı orta atak[3][4]; servis ve savunma da yapar[4]; arka hatta genellikle yerine libero girer[3][4]2[3]Arka hatta 5 ya da 6, ön hatta 3[4]Mevkiye özel madde yok; arka hattayken blok yapamaz (14.6.2)[1]
SmaçörKöşe oyuncusu, top karşılayıcı, 2. tempo[4]Servis karşılama, atak ve blok; servis ve savunma da yapar[4]. Hem karşılamayı hem savunmayı dengeler[3]2[3]Arka hatta 5 ya da 6, ön hatta 4[4]Mevkiye özel madde yok; arka hattan hücum 13.2.2 ve 13.2.3 şartlarına bağlı[1]
LiberoÖzel savunma oyuncusu (kuraldaki adı)[1]Servis karşılama ve savunma[4]; arka hat savunmasını düzenler[3]Sahada 1 (arka hatta orta oyuncunun yerine)[3]Arka hatta 5 ya da 6[4]Kısıtların tamamı libero maddesinde

Çizelgedeki kural sınırlarının hiçbiri mevkinin adına bağlı değildir; oyuncunun o andaki dönüşte ön hatta mı arka hatta mı olduğuna bağlıdır. Ön hat oyuncusu her yükseklikte hücum vuruşu yapabilir (13.2.1) ve bloğu yalnız ön hat oyuncuları tamamlayabilir (14.1.1).[1][2] Arka hat oyuncusunun hücum vuruşu şartları voleybol kuralları maddesinde anlatılır. Liberonun servis, blok ve hücum kısıtlarının tamamı libero maddesindedir.

Pasör ile pasör çaprazı neden aynı bölgeyi kullanır?

İkisi dönüş sırasında birbirinin çaprazında durduğu için hiçbir dönüşte aynı hatta bulunmaz: biri ön hattayken diğeri arka hattadır. Kurala göre servis vuruşundan sonra oyuncular kendi oyun alanında ve serbest bölgede istedikleri yere geçebilir (Kural 7.4.4).[1][2] Bu serbestlik sayesinde pasör, dönüşteki yeri neresi olursa olsun, ön hattayken 2, arka hattayken 1 numaralı bölgeyi kullanır; TVF materyali pasörün bu kaçışlar için tüm oyun bölgelerini kullanmak zorunda olduğunu belirtir.[4] Smaçörlerin ön hatta 4, orta oyuncuların 3 numaralı bölgeyi kullanması da kuralın tanıdığı bu serbestliğe dayanır.[1][4]

Mevkiler 1–6 numaralı pozisyonlara nasıl dağılır?

Başlangıç dizilişindeki sıra set boyunca korunur ve servis hakkı her kazanıldığında oyuncular saat yönünde bir pozisyon döner (Kural 7.3.1, 7.6.2); ayrıntısı voleybol kuralları maddesindedir.[1][2] FIVB Top Volley kılavuzuna göre başlangıç dizilişi genellikle şu dönüş sırasını izler: pasör, smaçör, orta oyuncu, pasör çaprazı, smaçör, orta oyuncu.[3] Aşağıdaki şema bu sırayı, pasör 1 numarada başlayacak biçimde yerleştirir ve her satırda oyuncuları bir pozisyon döndürür. Şema bir örnektir; sırayı ve başlangıç yerlerini koç belirler.

Rotasyon şeması: FIVB kılavuzundaki dönüş sırası, pasör 1 numarada başlarsa (Kural 7.4.1 ve 7.6.2). P: pasör, PÇ: pasör çaprazı, S: smaçör, O: orta oyuncu
Dönüş1 (arka-sağ)2 (ön-sağ)3 (ön-orta)4 (ön-sol)5 (arka-sol)6 (arka-orta)Ön hatta hücumcu
1PS1O1PÇS2O23
2S1O1PÇS2O2P3
3O1PÇS2O2PS13
4PÇS2O2PS1O12
5S2O2PS1O1PÇ2
6O2PS1O1PÇS22

Şemadan üç sonuç çıkar. Birincisi, pasör altı dönüşün üçünde arka hatta, üçünde ön hattadır; arka hattayken ön hatta üç hücumcu, ön hattayken iki hücumcu bulunur. İkincisi, her dönüşte iki orta oyuncudan biri ön hatta, diğeri arka hattadır; bu yüzden ön hatta her dönüşte bir orta oyuncu bulunur. Üçüncüsü, aynı mevkideki iki oyuncu (S1 ile S2, O1 ile O2) ve pasör ile pasör çaprazı hep birbirinin çaprazındadır, bu yüzden her dönüşte ön hatta her mevkiden en fazla bir oyuncu bulunur.

İlgili maddeler

Kaynakça

  1. Fédération Internationale de Volleyball (FIVB). Official Volleyball Rules 2025-2028. Kural 7.3, 7.4, 7.6, 13.1.1, 13.2, 13.3.3, 14.1.1, 14.6.2, 19.1. fivb.com. PDF. Erişim: 13 Kasım 2026.
  2. Türkiye Voleybol Federasyonu (TVF) – Merkez Hakem Gözlemci Kurulu. Resmi Voleybol Kuralları 2025-2028 (Türkçe). Kural 7.3, 7.4, 7.6, 13.2, 14.1.1, 19.1.1. tvf.org.tr. PDF. Erişim: 13 Kasım 2026.
  3. FIVB Sports Development Department. Top Volley Manual – Technical Booklet, Bölüm 1 “The Team” (1.1–1.6). fivb.com. PDF. Erişim: 13 Kasım 2026.
  4. Türkiye Voleybol Federasyonu (TVF). Nebahat Eler, Esin Ergin. Yetenek Tanımlaması ve Mevkilere Göre Yönlendirilmesi, 2. Kademe antrenör eğitimi sunumu, “Voleybolda Mevkiler” ve “Voleybolda Mevkilere Göre Yönlendirme” bölümleri. tvf.org.tr. PDF. Erişim: 13 Kasım 2026.

Bu madde hakkında

Editör ekibi tarafından hazırlandı. İlk yayın , son güncelleme .

Sürüm notları
  1. İlk sürüm: FIVB/TVF 2025-2028 kurallarındaki saha pozisyonları (Kural 7.4, 7.6) ile FIVB Top Volley kılavuzu ve TVF antrenör eğitimi materyalindeki beş mevkinin görevleri; mevki çizelgesi ve rotasyon şeması.

Bu maddede hata ya da eksik mi gördünüz? Düzeltme bildirin.