Voleybolda pozisyon ile mevki aynı şey mi?
Hayır. FIVB Resmi Voleybol Kuralları 2025-2028 itibarıyla kural metni oyuncuları yalnız sahadaki yerlerine göre adlandırır. Kural 7.4.1 oyuncuların altı pozisyonunu numaralandırır; numaralar arka-sağdan başlayıp saat yönünün tersine artar: ön hatta soldan sağa 4, 3, 2; arka hatta 5, 6, 1.[1][2] Kural metninde adıyla tanımlanan tek uzman oyuncu, “özel savunma oyuncusu” olarak belirlenen liberodur (Kural 19.1.1).[1]
Pasör, pasör çaprazı, orta oyuncu ve smaçör kural metninde mevki adı olarak geçmez (TVF çevirisinin şemalarındaki “orta oyuncu” yalnız aynı hattaki orta yeri anlatır); bunlar antrenörün oyuncuya verdiği görevin adıdır. Türkiye Voleybol Federasyonu’nun (TVF) antrenör eğitimi materyali, sporcuların “görev ve fiziksel/fizyolojik ihtiyaçlarına göre beş mevkide” görev aldığını yazar ve hangi adayın hangi mevkiye yönlendirileceğine antrenörün karar verdiğini belirtir.[4] FIVB’nin antrenörlere yönelik Top Volley kılavuzu da üst düzey takımı bir pasör, pasörün çaprazında oynayan bir karşı oyuncu, arka hatta liberoyla değiştirilen iki orta oyuncu ve iki karşılayıcı-hücumcudan (smaçör) oluşan bir düzen olarak tarif eder.[3]
Voleybolda hangi mevkiler var, her biri sahada ne yapar?
Aşağıdaki çizelgede görev ve bölge bilgisi TVF ve FIVB antrenör yayınlarından, sınır sütunu ise kural metninden alınmıştır.
| Mevki | Diğer adları | Sahadaki ana görevi | Yaygın düzende sayı | Servisten sonra kullandığı bölge | Kuraldaki sınır |
|---|---|---|---|---|---|
| Pasör | Oyun kurucu[4] | Pas dağıtımını organize eder, hücumu yönetir; blok, servis ve savunma da yapar[3][4] | 1[3] | Arka hatta 1, ön hatta 2[4] | Mevkiye özel madde yok; arka hattayken blok yapamaz (14.6.2) ve ön bölgeden, file üst kenarının tamamen üzerindeki topu karşıya gönderemez (13.1.1, 13.3.3)[1] |
| Pasör çaprazı | Diyagonal, karşı oyuncu[4] | Ön ve arka hattan hücum ve blok; servis ve savunma da yapar[4]. Yüksek topları ve son çare olarak verilen topları kullanır[3] | 1, pasörün çaprazında[3] | Arka hatta 1, ön hatta 2[4] | Mevkiye özel madde yok; arka hattayken hücum 13.2.2 ve 13.2.3 şartlarına bağlı, blok yapamaz (14.6.2)[1] |
| Orta oyuncu | Orta blokçu, 1. tempo[4] | Blok ve hızlı orta atak[3][4]; servis ve savunma da yapar[4]; arka hatta genellikle yerine libero girer[3][4] | 2[3] | Arka hatta 5 ya da 6, ön hatta 3[4] | Mevkiye özel madde yok; arka hattayken blok yapamaz (14.6.2)[1] |
| Smaçör | Köşe oyuncusu, top karşılayıcı, 2. tempo[4] | Servis karşılama, atak ve blok; servis ve savunma da yapar[4]. Hem karşılamayı hem savunmayı dengeler[3] | 2[3] | Arka hatta 5 ya da 6, ön hatta 4[4] | Mevkiye özel madde yok; arka hattan hücum 13.2.2 ve 13.2.3 şartlarına bağlı[1] |
| Libero | Özel savunma oyuncusu (kuraldaki adı)[1] | Servis karşılama ve savunma[4]; arka hat savunmasını düzenler[3] | Sahada 1 (arka hatta orta oyuncunun yerine)[3] | Arka hatta 5 ya da 6[4] | Kısıtların tamamı libero maddesinde |
Çizelgedeki kural sınırlarının hiçbiri mevkinin adına bağlı değildir; oyuncunun o andaki dönüşte ön hatta mı arka hatta mı olduğuna bağlıdır. Ön hat oyuncusu her yükseklikte hücum vuruşu yapabilir (13.2.1) ve bloğu yalnız ön hat oyuncuları tamamlayabilir (14.1.1).[1][2] Arka hat oyuncusunun hücum vuruşu şartları voleybol kuralları maddesinde anlatılır. Liberonun servis, blok ve hücum kısıtlarının tamamı libero maddesindedir.
Pasör ile pasör çaprazı neden aynı bölgeyi kullanır?
İkisi dönüş sırasında birbirinin çaprazında durduğu için hiçbir dönüşte aynı hatta bulunmaz: biri ön hattayken diğeri arka hattadır. Kurala göre servis vuruşundan sonra oyuncular kendi oyun alanında ve serbest bölgede istedikleri yere geçebilir (Kural 7.4.4).[1][2] Bu serbestlik sayesinde pasör, dönüşteki yeri neresi olursa olsun, ön hattayken 2, arka hattayken 1 numaralı bölgeyi kullanır; TVF materyali pasörün bu kaçışlar için tüm oyun bölgelerini kullanmak zorunda olduğunu belirtir.[4] Smaçörlerin ön hatta 4, orta oyuncuların 3 numaralı bölgeyi kullanması da kuralın tanıdığı bu serbestliğe dayanır.[1][4]
Mevkiler 1–6 numaralı pozisyonlara nasıl dağılır?
Başlangıç dizilişindeki sıra set boyunca korunur ve servis hakkı her kazanıldığında oyuncular saat yönünde bir pozisyon döner (Kural 7.3.1, 7.6.2); ayrıntısı voleybol kuralları maddesindedir.[1][2] FIVB Top Volley kılavuzuna göre başlangıç dizilişi genellikle şu dönüş sırasını izler: pasör, smaçör, orta oyuncu, pasör çaprazı, smaçör, orta oyuncu.[3] Aşağıdaki şema bu sırayı, pasör 1 numarada başlayacak biçimde yerleştirir ve her satırda oyuncuları bir pozisyon döndürür. Şema bir örnektir; sırayı ve başlangıç yerlerini koç belirler.
| Dönüş | 1 (arka-sağ) | 2 (ön-sağ) | 3 (ön-orta) | 4 (ön-sol) | 5 (arka-sol) | 6 (arka-orta) | Ön hatta hücumcu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | P | S1 | O1 | PÇ | S2 | O2 | 3 |
| 2 | S1 | O1 | PÇ | S2 | O2 | P | 3 |
| 3 | O1 | PÇ | S2 | O2 | P | S1 | 3 |
| 4 | PÇ | S2 | O2 | P | S1 | O1 | 2 |
| 5 | S2 | O2 | P | S1 | O1 | PÇ | 2 |
| 6 | O2 | P | S1 | O1 | PÇ | S2 | 2 |
Şemadan üç sonuç çıkar. Birincisi, pasör altı dönüşün üçünde arka hatta, üçünde ön hattadır; arka hattayken ön hatta üç hücumcu, ön hattayken iki hücumcu bulunur. İkincisi, her dönüşte iki orta oyuncudan biri ön hatta, diğeri arka hattadır; bu yüzden ön hatta her dönüşte bir orta oyuncu bulunur. Üçüncüsü, aynı mevkideki iki oyuncu (S1 ile S2, O1 ile O2) ve pasör ile pasör çaprazı hep birbirinin çaprazındadır, bu yüzden her dönüşte ön hatta her mevkiden en fazla bir oyuncu bulunur.
